Context
Nasoni en de barok van Porto
Waarom Porto in Portugal de stad van de barok wordt genoemd, wat Nicolau Nasoni er naast de Clérigos bouwde, en welke details je in het oude centrum moet bekijken.
Boek een stoel in het schip ↗De stad van de barok
In de achttiende eeuw kende het noorden van Portugal, rijker en dichter bevolkt dan een groot deel van het land, een golf van nieuwe kerken, kloosters en paleizen. Porto stond daar middenin, en het Engelstalige Wikipedia-artikel over barokarchitectuur in Portugal noemt het de stad van de barok in Portugal. Een groot deel van die reputatie berust op één architect, Nicolau Nasoni, wiens theatrale gebouwen, met de Clérigos-toren bovenal, nog altijd het oude centrum vormgeven.
Een schilder die architect werd
Nasoni kwam in de jaren 1720 uit Malta als decoratieschilder, uitgenodigd om aan de kathedraal van Porto te werken. Zijn eerst gedocumenteerde werk in de stad was een reeks fresco's op de kathedraalmuren, waar hij quadratura introduceerde, de geschilderde illusie van architectuur. Die opleiding is zichtbaar in zijn gebouwen, die voor het oog zijn samengesteld, met gevels die als decorstukken boven steile straten werken.
Nasoni bij de kathedraal
Bij de kathedraal voegde Nasoni een granieten portaal aan de noordzijde en een loggia toe, en ontwierp hij orgelkasten en een zilveren altaarstuk. Daarnaast plande hij het grote bisschoppelijke paleis, met een gevel van zo'n 58 meter lang, hoewel slechts een deel tijdens zijn leven werd voltooid. Samen laten ze zien hoeveel van het achttiende-eeuwse gezicht van centraal Porto van één man afkomstig is, en ze vormen een natuurlijke combinatie voor iedereen die nieuwsgierig is naar de architect achter de toren.
Paleizen en quintas
Nasoni's werk reikte veel verder dan kerken. De Wikipedia-lijst van zijn gebouwen omvat het Paleis van São João Novo en het Paleis van Freixo in de stad, en buitenhuizen met tuinen zoals de Quinta do Chantre, aangelegd met fonteinen langs een centrale as, en de Quinta de Ramalde. Daarin klinkt steeds hetzelfde idee door: architectuur als toneel, met gevels, trappen en tuinen die zijn gerangschikt om van veraf te worden gezien en met ceremonie te worden benaderd.
Verguld hout en graniet
Twee materialen bepalen het barokke Porto. Graniet draagt het beeldhouwwerk op gevels zoals die van de Clérigos. Binnen kreeg het vergulde houtsnijwerk, in het Portugees talha dourada genoemd, in deze periode een nationaal karakter en bedekte het altaren en kapellen in goud. In de Clérigos ziet u beide: grijs graniet en roze panelen tegenover vergulde balkons en zijaltaren.
Wat bewaard bleef
De Clérigos doorstond de grote aardbeving van 1755. Het ovale grondplan, ongewoon voor een kerk, werd een van de bekendste voorbeelden van Nasoni's stijl. Nasoni koos ervoor er zelf begraven te worden: hij trad in 1743 toe tot het broederschap en ligt in de crypte, in een graf dat nooit gemarkeerd werd. Een restauratie van de kerk en de toren werd voltooid in 2014.
Ontdek het in één avond
Hebt u één avond, combineer dan de lichtshow met een korte wandeling langs de gevels van het oude centrum rond São Bento en de kathedraal vóór de voorstelling. De lichtshow gebruikt het interieur van de Clérigos als scherm, dus door eerst andere gebouwen van Nasoni te zien, valt u binnen meer op: dezelfde curven, dezelfde liefde voor theater, hetzelfde contrast van steen en goud.
Waar u op moet letten
Als u de kenmerken eenmaal kent, herkent u het Porto van Nasoni moeiteloos. Let op graniet dat even vrij wordt bewerkt als hout, met guirlandes, schelpen en krullen; op gevels die hoger lijken dan ze zijn, omdat ze smal zijn; en op grootse trappen die een aankomst tot een kleine processie maken. Binnen let u op het contrast van grijze steen en goud, en op geschilderde architectuur die pretendeert echt te zijn. De Clérigos heeft ze allemaal, en dat verklaart waarom de kerk zich zo goed leent voor geprojecteerd licht.
Bronnen