Het gebouw
De Clérigoskerk, toegelicht
Wie de Clérigos bouwde, waarom het schip ovaal is, wat het marmeren altaar en de twee orgels zijn, en hoe de kerk, het huis en de toren samenhangen.
Boek een stoel in het schip ↗Een kerk voor een broederschap
De Clérigos werd gebouwd voor de Broederschap van de Clérigos, een genootschap van seculiere geestelijken dat in het begin van de achttiende eeuw in Porto werd opgericht om priesters bij te staan in armoede, ziekte en dood. Hun eerste onderkomen was een geleende ruimte. In 1731 vroeg de broederschap Nicolau Nasoni om een ontwerp, en vanaf 1732 verrees de kerk op een steil perceel buiten de oude stadsmuren. Het Portugese Wikipedia-artikel dateert de kerk op 1732–1749, het huis op 1754–1758 en de toren op 1754–1763.
Nicolau Nasoni
Nasoni werd in 1691 in Toscane geboren, kreeg zijn opleiding in Siena en werkte als schilder in Rome en Malta voordat hij zich in Porto vestigde, waar hij bleef tot zijn dood in 1773. Hij introduceerde de illusionistische plafondschildering in Portugal en werkte aan de kathedraal, het Bisschoppelijk Paleis en de Misericórdia-kerk. Kenners beschouwen de Clérigos als zijn grootste werk, en het doorstond de grote aardbeving van 1755. Hij trad in 1743 toe tot de Broederschap en vroeg om te worden begraven in de crypte van de kerk, in een graf dat nooit werd gemarkeerd; een recente restauratie bracht een crypte aan het licht waar zijn graf mogelijk ligt.
Waarom het schip ovaal is
De kerk heeft één schip op een elliptisch grondplan, onder een koepel die het wapenschild van de broederschap draagt. Nasoni putte uit zeventiende-eeuwse Romeinse voorbeelden, en de vorm was in die tijd hoogst ongebruikelijk in Porto. Twee zijtorens waren gepland maar werden geschrapt, wat dubbele buitenmuren met doorgangen erbinnen noodzakelijk maakte; deze leiden naar het bovenkoor en bieden onverwachte uitzichten omlaag in het schip. De ronde ruimte is ook de reden waarom geprojecteerd licht hier een publiek kan omringen.
Het altaar, de koorgestoelten en de orgels
De hoofdkapel herbergt een hoogaltaar in veelkleurig marmer, rococo van geest, ontworpen door Manuel dos Santos Porto en gebeeldhouwd tussen 1767 en 1780. Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaart staat bovenaan, met houten beelden van Sint-Petrus en Sint-Filippus Neri aan de zijkanten. Koorgestoelten in gesneden jacaranda lopen langs de kapel, en daarboven staan twee Iberische orgels in barokke kasten uit de jaren 1770, die nog steeds bespeeld worden.
De façade en de trap
De façade is smal, waardoor het gebouw hoger lijkt, en het is het rijkst versierde deel van het bouwwerk: guirlandes, schelpen, krullen, vazen en vlammende urnen, onder een fronton met het pauselijke kruis en het monogram van Maria. Een dubbele trap met kruisende trappen loopt op naar de deur. Het geheel werd voltooid in 1750, en de trap ervoor werd samen met de toren afgerond in 1763.
De toren
Achter de kerk leidt het huis van de broederschap naar de klokkentoren, gebouwd in graniet tussen 1754 en 1763 en ongeveer 75 meter hoog, met zes verdiepingen. De trap ervan leidt naar twee balkons met uitzicht over de stad. Het ontwerp was geïnspireerd op Toscaanse klokkentorens, en de toren werd een symbool van Porto. Het complex is sinds 1910 een nationaal monument en heropende na een ingrijpende restauratie in 2014.
Het huis ertussen
Het gebouw dat kerk en toren verbindt, opgetrokken tussen 1754 en 1758, is eenvoudiger dan beide andere. Het huisvestte de residentie van de rector, een vergaderzaal en archief, een ziekenzaal en kamers voor priesters in nood — volgens het Portugese artikel het eerste dergelijke priesterhuis in het land. Vandaag is het een museum: in de oude ziekenzaal bevindt zich de Christus-collectie, en in de vergaderzaal staan een monumentale tafel en portretten van de bestuurders van de Broederschap. In het bovenkoor staat een vergulde urn voor het Allerheiligste, ontworpen door Nasoni zelf.
Het bekijken vóór de voorstelling
De kerk is het gemakkelijkst te begrijpen bij daglicht, wanneer de kleuren van het marmer en het verguldsel helder zijn en je rond het schip kunt wandelen. Heb je een avondsessie geboekt, breng dan eerst een paar minuten buiten door: bekijk de smalle façade en de trap, en dan de toren die erachter oprijst. Zoek binnen, voordat de lichten dimmen, het altaar, de twee orgels en de preekstoelen. Je zult ze herkennen wanneer de projecties ze uitlichten, en het halfuur krijgt daardoor meer betekenis.
Bronnen